ALIŞ-VERİŞ MES'ELELERİ - kainatingunesi.com

Ahî Evran, Anadolu evliyâsındandır. Kabri Kırşehir’dedir. Ahî Evran hayatta iken Anadolu şehirlerini dolaşır, halka din bilgilerini ve islam ahlakını anlatırdı. Esnafa bilhassa islamiyyetin alış-veriş bilgileri hakkında vaazlar verirdi. Kendine sual sorup nasihat isteyenlere “Ey kardeşim! Alış-veriş ilmini bilmeyen haram lokmadan kurtulamaz. Haram lokma yiyen ise, ibâdetlerinin sevabını bulamaz. Zahmetleri hep boşa gider. Sonunda büyük azaba yakalanır ve pişman olur” buyururdu. [Evliyalar Ansiklopedisi C-2//SS]

Alış-veriş ilmi çok önemli olduğundan aşağıda bu konu ile ilgili pratik bilgiler verilecektir.

Sualler ve Cevaplar (Bakkalda)

Sual-l: Para bozdururken (kalanını sonra veririm) demek câiz midir ?

Cevap-1: Hayır, peşin vermek gerekir. Para yetmezse, o kadar ödünç alınıp para tam bozulur. Ödünç aldığını sonra verir.

Sual-2: Bakkaldan beşlik ( beş kgramlık) zeytin yağı alıyoruz. Halbuki içinde beş kilogram yağ yok. Böyle alış-verişin mahzuru var mıdır ?

Cevap- 2: Paket kutu İçinde ölçmeden alınan şeyler miktarı yazılı olsa bile toptan satış demektir. Beslik o malın adıdır. Böyle alış-verişte mahzur yoktur.

Sual-3:  Dükkanda kumar aletleri satmakta mahzur var mıdır?

Cevap- 3: Mahzur vardır.

Sual-4: Doksanbin lira yazan pirinçten bir kilo tart dedim . Kese kağıdı ile tarttı. Konuşmadan yüzbin lira verdim , onbin lira iade etti câiz mi?

Cevap-4: Evet.

Sual-5: Bakkalddan çeşitli mal alıp, ücretini toptan ödemek câiz mi?

Cevap-5: Câizdir. Hepsinin fiyatını ayrı ayrı bilmek şart değildir.

Sual-6: Apartmandan aşağıya sepet sarkıtıyoruz. Bakkal da verdiği şeylerin fiyatını yazıp o miktar parayı alıyor, câiz mi?

Cevap-6: Evet.

Sual-7: Beş yaşındaki çocuğun eline bir pusula verip, yüzbin liralık peynir ver diye bakkala gönderiyoruz. Alıp geliyor sahih olur mu?

Cevap- 7: Evet.

Sual-8: Ba’zan ayın üçünde , dördünde maaş alıyoruz. Bu bakımdan ay başında vermek üzere diye alış-veriş yapmak câiz mi?

Cevap-8 :Evet.

Sual-9:  Bakkal, fiyatını bidirdikten sonra “malı götür parasını sonra verirsin” dedi. Bende adet olduğu için ay başında vermeyi düşündüm. Câiz mi?

Cevap- 9: Evet.

Sual-10: Üç ay vade ile mağazadan mal aldım. Üç gün sonra o da bizim mağazadan mal aldı. Alacağımdan düşün dedi. Câiz mi?

Cevap- 10: Evet.

Sual-11: Yakınımızdaki bira satan dükkandan alış-veriş câiz mi?

Cevap- 11: Mekruh olur.

Sual-12: Bir kutu kibrit isteyene hediye olsun diyoruz. O da parasını bırakıp gidiyor. Câiz mi?

Cevap- 12: Satış akdi olmadığı için câiz. Hediyeleşme oluyor.

Sual-14: Bakkalda çalışıyorum. Sahibi (İhtiyacını tartıp al parasını da kasaya koy) dedi. Böyle yapmam câiz mi?

Cevap- 14: Evet.

SuaI-15: Bir dükkandan mal alan ay başlarında eline geçtikçe ödemek üzere anlaşsa, sahih olur mu?

Cevap- 15: Tabii. Taksitlerin belli olması şart değildir.

SuaI-16: Onbin liralık çay için onbeşbin lira versek olur mu?

Cevap- 16: Olur, müşteri fazla verebilir.

Sual-17: Bakkaldaki fiyatı belirli birkaç çeşit mal ve meşrubatı alıp ona buna ikram ettim. Çıkarken borcumu ödedim. Câiz oldu mu?

Cevap- 17: Evet.

Sual – 18: Dükkanımızdan yüzbin liralık alış-veriş yapan herkese hediye veriyoruz, diyoruz câiz mi?

Cevap- 18: Evet.

Fırında

Sual-l: Birbuçuk ekmek ver deyip fırıncı birbuçuk ekmeği verince bizde borcumuz ne kadar deyip parasını vermemiz veya birbucuk ekmeğin fiyatını daha önce bildiğimiz için bir şey söylemeden doğrudan parayı verip ekmeği almamız câiz mi?

Cevap- 2: Evet. Alış-veriş götürü veya teati yâ’ni teslim usûlü ile olmuş olur Taksitle Alış-Veriş

Sual-2: Taksitli borcumu peşin ödedim vâde farkını verdiler câiz mi?

Cevap- 2: İstemeden verince câiz olur.

Sual-3: Taksitle mal almakta mahzur var mı ?

Cevap- 3: Paranın bir miktarını peşin ve geri kalanın müsavi miktarlarda taksitle ödemek için yahut peşinsiz hepsini belli zamanlarda müsavi taksitlerle ödemek için sözleşerek almak câizdir.

Sual-4: Taksitle bey’in câiz olması için hangi şartlar lazımdır ?

Cevap- 4: Taksitle bey’in sahih olması için taksit adedinin ve her taksiti ödeme tarihlerinin ve taksitle ödenecek semen (bedel, fiyat) miktarının belli olması lazımdır.

Ayakkabıcıda

Sual-1: Ayakkabı yaptırana ve tamir ettirene (bir ayda gelmezsen ayakkabılarımı satarım) diyorum. Gelmezse, câiz mi?

Cevap- 1: Evet.

Kahvede, Çayhanede

Sual-1: Çay ucuz . Günde bir çay içip sonra toptan vermek câiz mi?

Cevap- 1: Ay başında akit yapılırsa câiz olur.

Manavda

Sual-1: Tanıdık manava telefon edip, bize beş kilo portakal bırak desek, yiyebilmek için fiyatım da öğrenmemiz gerekir mi ?

Cevap- 1: Evet.

Sual-2: Tanesi yirmibin liraya karpuz satılıyor. Önce yirmibin lira verip karpuz almak veya karpuzu aldıktan sonra yirmibin lira vermek câiz mi?

Cevap- 2: Evet.

Sual-3: Satın alınca satıcı (karpuz keseyim) dedi. Kes dedim. Karpuz ham çıktı. Başka birini tartıp verdi, câiz oldu mu ?

Cevap- 3: Evet.

SuaI-4: Ayrı cins fakat fiyatları aynı olan meyveleri karıştırıp, tartarak almak câiz mi?

Cevap- 4: Evet, toptan götürü alınmış olur.

SuaI-5: Fiyatları ve cinsleri ayrı olan meyveleri karıştırıp almak câiz mi?

Cevap- 5: Evet, toptan götürü alınmış olur.

Sual – 6: Karpuzcu kesmece karpuz, diyor. Tatsız çıkanlarını müşteriye vermiyor. Böylece kendisi bir miktar zarar ediyor. Halbuki kendisi kesmece diye almamıştı. Böyle kesmece diye satması uygunmudur ?

Cevap – 6: Kavun karpuzu tatlı olmak şartı ile almak fasittir, câiz değildir, haramdır.

Fels Ne Demektir ?

Sual: Bir fels ne kadardır ?

Cevap: Alınıp satılan malın bedeli, bir felsin i’tibâri kıymetinden aşağı olmamalıdır. Bir felsin i’tibâri kıymeti, meselâ bir altın liranın kıymeti olan kâğıt lira adedinin onbeşde biri kadar kuruş olmaktadır. Meselâ, (bir altın liranın kıymeti 6 milyon lira ise, buna göre, 6.000.000/15 = 4.000.00 kuruş = 4.000 liradan aşağı alış-veriş yapılamaz.

Sual-1: Felsin altındaki ücret ile tartılmak câiz mi?

Cevap- 1: Alış-veriş olmadığı için câizdir.

Sual-2: Değeri bir felsden az olan çaya fazla para vermek câiz mi?

Cevap- 2: Evet, müşteri fazla verebilir.

Sual-3: Bakkal ve diğer satıcılar, kendisinden değeri bir felsin altında bir mal isteyene ne yapmalıdır ?

Cevap- 3: Bu malı ona hediyye etmelidir. Çünki satış câiz olmaz.

Sual-4: Başka semtlerde değeri bir fels veya daha fazla olan bir malı satıcı kendi bulunduğu semtte bir felsden aşağı fiyatta satabilir mi ?

Cevap-4: Evet

Borç

Sual-1: Müşteri borcunu yıllardır ödemiyor. Alacağımı altına göre istesem zarara girerim. Mark olarak istesem câiz mi?

Cevap- 1: Hayır.

Sual-2: Borçlu rıza gösterirse, mark olarak istemek câiz mi?

Cevap- 2: Evet.

Lokantada

Sual-1: Tabldot usulü yemek veren yerden yemek fişi aldım. Fiyatını bilmeden yemek câiz midir? Semen (fiyat) belli, mebi (mal ya’nî yemek) belli değil.

Cevap- 1: Fiyat listesini görünce veya seçip öğrenince câiz olur.

Sual-2: Lokantada yemek fiyatı maktudur, kesindir, bellidir. Pazarlıksız yemek yenir mi ?

Cevap- 2: Evet, maktu olanlar pazarlıksız alınır.

Sual-3: Bozuk para çıkmayınca yerine kibrit vermek câiz mi?

Cevap- 3: Evet.

Sual-4: Eşit para katarak yiyecek alıp beraber yemek câiz mi?

Cevap- 4: Evet

Sual-5: Ramazanda köfte satmak câiz mi?

Cevap- 5: Dükkanda yedirirse kazancı habis olur.Müşteri evine götürürse habis olmaz.

Veresiye Satışlarda

Sual-1: Arsamı veresiye sattım. Alıcı ödeme günü geldiği halde ödemezse satışı fesh edebilir miyim ?

Cevap- 1: Evet

Çocuğun Alış-verişi

Alıcı ve satıcının akıllı olması lazımdır. Çocuk yedi yaşında akıllı olur. Yalnız yedi yaşından küçük çocuğun eline, bir pusula verip, meselâ yüzbin liralık peynir alması için gönderilse, bu alış veriş sahihdir. [Se’âdet-i ehediyye]

Yedi yaşından küçük çocuk alış-veriş yapamaz ama, eve ekmeği getirdiğinde velisi görüp razı olunca alış-veriş sahih olur.

Yedi yaşından küçük çocuk değil, cansız bir şey bile gönderilse alış-veriş sahih olur. Meselâ gökdelen bir apartmanın yirminci katından sepet sarkıtıp bakkala listedeki gıdaları ver diye yazılsa bakkalda hepsine birden bir fiyat yazıp sepeti yukarı çek diye işaret etse, sepeti çekip alış verişe razı olunca Sahih Olur. (Bizim sahife 27 Ağustos 1996)

Çocukla veya telefonla haber göndererek, bakkaldan ba’zı şeyler ve kassâbdan et istenip, çırak eve getirdiği zemân bunları evde dartmak güç olursa, her paketin üstünde fiyatı yazılmış olmalı, her paketin ağırlığı düşünülmeyip, her biri götürü satın alınmalıdır. Böylece, ikinci bir akd, ya’nî sözleşme yapılmış, birinci akd fesh edilmiş, bozulmuş olur. Böylece evde dartmadan yimesi câiz olur. [seâdet-i ebediyye / 769 ]

Sual-1: Beş yaşındaki çocuğun eline pusula vererek bakkala gönderiyorum. Bakkal ba’zan paketlerin üzerine fiyatlarını yazıyor, bazan da ayrı bir kağıda verdiği şeylerin adını ve fiyatlarını yazıyor. Çocuğu kandırma ihtimali olduğu için bunları evde tartmak gerekir mi ?

Cevap- 1: Fazla bir noksanlık görülmüyor ise tartmağa lüzum yoktur. Ağırlıkları düşünülmeden herbirini götürü satın almalıdır. Böylece ikinci bir alış-veriş yapılmış, birinci akit (satış) feshedilmiş, iptal edilmiş olur. Bakkal paketlerin üzerine yazmazsa veya başka bir kağıda yazmamışsa tekel maddeleri gibi fiyatları aynı değilse miktarları bilinmiyorsa çocuğun yaptığı böyle alış-veriş uygun olmaz.

Domuz Derisi

Sual-1 : Gayri müslimlere domuz, leş satmak câiz mi?

Cevap-1: Hayır, bunlar mütekavvim ( kiymetli) mal değildir.

Sual-2: Aldığım manto hınzır (domuz) derisi imiş. Bunu ne yapayım?

Cevap- 2: Hınzır derisini kullanmak ve satmak câiz değildir.

Sual-3: Derici bir arkadaş para çantamın hınzır derisi olduğunu söyledi. Kıldığım namazları kaza gerekir mi ?

Cevap- 3: Evet.

Peşin Şu Fiyat, Taksitle Şu Fiyat” demek

Sual-1: Satıcı olan bir kimse, bir malın peşin fiyatı seksenbin, üç ay taksitle olan fiyatı da yüzbin lira diye iki ayrı teklifte bulunsa, alıcı da bu tekliflerden birine razı olursa, alış-veriş câiz olur mu?

Cevap-1: Evet, câiz olur. Meselâ üç ay taksitle yüzbin liraya aldım derse, teklif iki fiyat üzerinden yapılmışsa da anlaşma tek fiyat üzerinden olduğu için alış-veriş sahih olur.

Sual-2- Bazı esnaf itimat ettiği müşterilerine (Bu malın fiyatı ellibin liradır. Al götür, eline para geçtikçe verirsin.) diyor. Böyle satış câiz midir ?

Cevap-2: Câiz değildir. Çünki taksitle satışın sahih olması için, taksit adedinin ve her taksidi ödeme tarihinin ve her taksitte ödenecek miktarın belli olması lazımdır.

Sual-3- itimat edilen müşteriye (Bu akupunkturun üç ay taksitle fiyatı yüzbin, altı ay taksitle yüzyirmibin dense), müşteri de (kabul ettim) diyerek akupunkturu alıp götürse, satış sahih olur mu?

Cevap-3: Sahih olmaz. Çünki bu satışta vâde belli değildir. Üç ay vâde ile mi, yoksa altı ay vâde ile mi aldığı meçhuldür. Vâde meçhul olduğu gibi fiyat da belli değildir. Yüzbine mi yoksa yüzyirmibine mi alındığı bilinmiyor.

Sual-4: Tanıdık bir müşteriye ( Bu malı aldığım fiyata sana sattım, ay başında parasını getirirsin) dense satış fasit olur mu?

Cevap-4: Evet fasid olur. Böyle bir alış-veriş câiz değildir. Çünki malın satış fiyatı belli değildir. Sadece ekmek, sigara gibi fiyatı herkes tarafindan bilinen ve satıcının arzusu ile değişmeyen mallarda fiyat söylenmese de satış câiz olur. Çünki fiyat hükmen bilinmektedir.

Bu misallerden anlaşılıyor ki bir malı satarken peşin şu, taksitle şu fiyata demekde mahzur yoktur. Taksitle satılırken taksit adedinin, her taksitte ödenecek miktarın bilinmesi lazımdır.

Vâde Farkı

Sual: Vâde Farkı almak câiz mi ?

Cevap: Meselâ seksenbin liralık malı pazarlıkla yetmişbin liraya satmak câiz olduğu gibi vâdeli olarak yüzbin liraya da satmak câizdir. Fakat vâdesi dolduktan sonra ödenemiyen aylar için vâde farkı almak câiz olmaz. Ancak müşteri borcunu verinceye kadar paranın değeri düşse meselâ, seksenbin lira kırkbin lira değerine inse, satıcı malının hakiki karşılığını istiyebilir. Diyelim ki sattığımız mal karşılığı olan seksenbin lira İle o zaman bir çeyrek altın alınabildiği halde, şimdi paranın değeri düştüğü için aynı kıymette altın alınamıyorsa, meselâ altının çeyreği yüzbin lira olmuşsa müşteriden bir çeyrek altın alacak değerde para istemek ya’nî yüzbin lira istemek câiz olur. Böyle yapmakla vâde farkı alınmamış, satılan malın-değeri alınmış olur. Satıcı zarara uğramadığı gibi müşteri de fazla para ödememiş olur.

Altın, Gümüş ve Mark Günü

Sual: Altın, Gümüş, Mark Günü Câiz midir ?

Cevap : Altın günü mark günü gibi toplantılar yapıp, kura ile her seferinde birine altın, mark veya para vermenin günah olduğunu bütün fikıh kitapları yazıyor. Hiçbiri kâr-zarar etmese de yine de câiz değildir. Dinimiz ne bildiriyorsa, ona uymak gerekir.

Diyelim ki oniki kişi paralı gün tertip ettiler, her ay birisine bir altın verdiler. Birisi hemen oniki altını peşin alıyor. Biriside oniki ay sonra alıyor. İlk alan oniki ayda birçok yatırım yapabilir. Oniki altın yirmi altın olabilir. Hiçbir kâr veya zarar etmese de yine dinimizin bildirdiği hükme aykırıdır.

Alış-Verişte Faiz

Sual: Hangi hallerde alış-verişde faiz olur ?

Cevap: Alış-verişde faiz olan hallerden bazılan şunlardır:

1-Birkaç kişi aralarında ortak olan malı ölçmeden veya tartmadan paylaşırlarsa faiz olur. Meselâ birkaç kişi kurban etini tartmadan göz kararı ile bölüşse faiz olur.

2- Satılan şeyin ayıbını gizliyerek aldatmak faiz olur.

3- Bir şeyi, aldatarak pahalı satmak veya aldatarak ucuz almak da faiz olur.

4- İki kişi birer çuval buğdayı ölçmeden karıştırıp un yaptırdıktan sonra ikiye bölüşse faiz olur,

5- Bir malı, meselâ iki ay sonra teslim etmek üzere sattıktan sonra noksan olarak daha önce vermek faiz olur. Çek senet kırdırmak da böyle faiz olur.

6- İki kişi atlarını veya arabalarını herbiri kullanmak üzere muayyen bir zaman için değişseler faiz olur.

7- İki kişinin bir evi olsa kiraya verseİer kirasını bir ay biri, bir ay da biri alsa câiz olmaz.

Ödünç Verirken Gün Ta’yîn Etmek

Sual: Birisine ödünç verirken gün tayin etmek câiz midir ?

Cevap: Câiz değildir. (Bey ve şira risalesi) nin İsmail bin Osman tarafindan yapılan şerhinin ellidokuzuncu sayfasında, (Ödünç verirken zaman tayin etmek, malı misli yânî benzeri üe veresiye satmak olur. Bu ise faizdir. Büyük günahtır.) buyuruluyor.

Bunun için borçludan alınan bono ve senetlere ödeme tarihi koymak caiz değildir. Ödeme tarihi konulabilmesi, Ödünç verirken zaman tayin edilebilmesi için şu İki yoldan birisine uyulabilir:

1- Ödünç verirken maliki mezhebini taklit edilir. Çünki maliki mezhebinde ödünç verirken zaman tayin etmek caizdir. Bunun için de Maliki mezhebini taklit ettim, demek yeterlidir.

2- Samimi tanıdıklar arasında daha kolay bir usûl vardır, ödünç isteyene, falanca gün bana aynı miktar para hediye edersen, şu parayı sana hediye ederim, denir. O da kabul ederse para alınmış olur.

Komşudan Bir Şey İstemek

Sual-1: Komşudan eşit ağırlıkta olmıyan ekmekleri ödünç olarak alıp veriyoruz. Sonunda helalIeşsek olur mu?

Cevap- 1: Ödünç almamalıdır. Hediye şeklinde almalıdır.

Sual-2: Komşudan yağ,şeker, gibi şeyleri göz kararı ile alıp vermek caiz olur mu?

Cevap- 2: Câiz olmaz, ölçmek şarttır. (Hediyeleşilirse, olur)

Ödünç Verirken Nelere Dikkat Etmelidir ?

Sual-1: Aldığını ödemeyene ödünç istediğinde yok demek câiz midir ?

Cevap-1: Sana verecek param yok diye niyyet ederek yok demelidir.

Sual-2: Ödünç verirken (en kısa zamanda) İsterim demek câiz midir?

Cevap- 2: Evet

Sual-3: Ödünç verdiğimiz kimselerden aldığımız tarihsiz senetle bir müddet sonra tarih koyup alacağımızı istememiz câiz olur mu ?

Cevap- 3: Evet.

Sual-4: Ödünç verdiğim parayı içimden arkadaşıma hediyye ettim. Arkadaş borcunu getirince aldım, câiz oldu mu?

Cevap-4: Evet. Niyyet etmekle hediyye edilmiş olmaz. Hediye teslim etmekle alanın mülkü olur.

Alış-Verişlerde Dikkat Edilecek Bazı Hususlar

Sual-1: İki arkadaş müşterek bir inek aldık. Sütünü bir gün o alıyor birgün ben alıyorum. Câiz mi?

Cevap- 1: Haramdır, faiz olur, Hergün alınan sütü eşit miktarda bölüşmelidir.

Sual-2: Pazarlıkta peşin, veresiye denmezse, mahzuru var mıdır ?

Cevap- 2: Pazarlıkta peşin, veresiye denmezse peşin demektir. Fakat bu semen (bedel) âdete göre, gelecek hafta veya ay başında verilebilir.

Sual-3: Satışı tek taraflı bozmak câiz mi?

Cevap- 3: Hayır, iki tarafin rızâsı ile câizdir.

Sual-4: Eve getirmek şartı ile kömür satın almak câiz mi?

Cevap- 4: Böyle şart koşmak bey’in (satışın) icâbı olan bir şarttır. Câizdir.

Sual-5: Bir felsin altında alış-veriş yapan aldığı malı ne yapmalıdır?

Cevap- 5: Fakire vermelidir. Fiyatı bir felsin altında olan bir şeyi satın almak isteyen kimse, başka birşey daha alarak alış-verişin bir felsten fazla olmasını sağlamalıdır. Meselâ bir kutu kibritin fiyatı bir felsten aşağı ise iki veya üç kutu daha alarak alış-verişi bir felsin üzerine çıkarmalıdır.

Sual-6: Biri saat ısmarladı. Saati aldığımdan fazlaya satmam câiz mi?

Cevap- 6: Hayır.

Sual-7: Bizim sayfayı kese kağıdı yapıp satmak câiz mi?

Cevap- 7: Hayır.

Araba Satışı

Sual-1: Arabamı satarken ayıbını sorulmadan söylemesem günah mı ?

Cevap-1: Hayır.

Alınan Eşya Karışınca

Sual-1: Üç kişi birer kiloluk üç paket leblebi aldık, paketler karıştı. Herbirimiz birini aldık câiz mi?

Cevap-1: Evet. Üç kilo alıp tartarak paylaşmak da câizdir.

Yılbaşı

Sual-1: Yılbaşında hindi ve çam satmak câiz mi?

Cevap-1: Mekruhtur.

Horoz

Sual-1: Döğüş için Hind horozu getirip satmak mekruh mu?

Cevap-1: Evet.

Balık

Sual-1: Canlı balığı kilo ile satmak câiz mi?

Cevap- 1: Evet.

ALIŞ-VERİŞ MES’ELELERİ

SUAL : Müşteri, borcunu yıllardır ödemiyor. Alacağımı, altına göre istesem, zarara girerim. Mark olarak istesem câiz mi?

CEVAP: Hayır.

SUAL : Borçlu, rızâ gösterirse, Mark olarak istemek câiz mi?

CEVAP: Evet.

SUAL : İçki de satan bakkala (Hayırlı işler) demek câiz mi?

CEVAP: Hayır.

SUAL : Tanıdık manava telefon edip (Bize beş kilo portakal bırak) desek, yiyebilmek için fiyatını da öğrenmemiz gerekir mi?

CEVAP: Evet.

SUAL : Bir felsin altındaki ücret ile tartılmak câiz mi?

CEVAP: Alışveriş olmadığı için evet.

SUAL : Günün ilk alışverişinde siftâhın aslı var mıdır?

CEVAP: Yoktur.

SUAL : Fırıncı yanılıp başkasının kıymalı pidesini bana verdi. Yemem câiz mi?

CEVAP: Günâhı pideleri karıştıranadır.

SUAL : Parası olanın taksitle mal alması câiz mi?

CEVAP: Evet.

SUAL : Grossa 144 tanedir. Alış-verişte tek tek saymak lâzım mı?

CEVAP: Hayır. Bir grossa olarak alınıp satılır.

SUAL : İçki satmayan, fakat fâsık olanla alışveriş mekrûh mu?

CEVAP: Mekrûh değildir.

SUAL : Şüpheli paradan kurtulmak için para değiştirsek olur mu?

CEVAP: Olur. Para değiştirmek de satıştır. Sahîh olması için mal farklı olmalı. Meselâ iki beş binlik, bir on binlikle değişmeli. Hediye sûretiyle de değiştirilirse aynı cins mal da olur.

SUAL : Câiz olmayan iki fiyatlı satış ne demektir?

CEVAP: Sözleşirken iki fiyat teklif etmek, diğerinin de kabûl etmesi demektir. Söz kesmeden önce, fiyatları haber vermek ve sonra alıcının bir fiyat üzerinde sözleşmeyi yapması câizdir.

SUAL : Kurban Bayramında vermek üzere, satış yapmak câiz mi?

CEVAP: Bayramın kaçıncı günü olduğunu söymesi lazımdır.

SUAL : (Malı satamazsam, 3-4 ay sonra getiririm) demek câiz mi?

CEVAP: Evet.

SUAL : Satışı, tek taraflı bozmak câiz mi?

CEVAP: Hayır

SUAL : Arabamı satarken, aybını, sorulmadan söylemesem günâh mı?

CEVAP: Hayır.

SUAL : Arsamı veresiye sattım. Alıcı, ödeme günü geldiği halde, ödemezse, satışı feshedebilir miyim?

CEVAP: Evet.

SUAL : Telefon numarasını satmak, kiralamak ferag olup, câiz mi?

CEVAP: Evet.

SUAL : Eve götürmek şartı ile kömür satın almak câiz mi?

CEVAP: Beyin icâbı olan şarttır, câizdir.

SUAL : Umumî helâ kiralayıp, girenlerden ücret almak câiz mi?

CEVAP: Evet.

SUAL : Çalınan teyplere devlet el koyup, satıyor. Almak câiz mi?

CEVAP: Kerâhaten câizdir. Sâhibi çıkarsa, vermek gerekir.

SUAL : Midye satabilmek için bir çare var mı?

CEVAP: Yoktur.

SUAL : Evini 1 milyara satayım mı dedim. Sat dedi. İki milyara satıp bir milyarını ona versem câiz mi?

CEVAP: Evet.

CAİZ OLAN SATIŞLAR

SUAL : Taksit borcunu ödemiyene (istediğin zaman öde) demek câiz mi? Yoksa belli bir tarihe mi ertelemek gerekir?

CEVAP: Ticarette ikisi de câizdir.

SUAL : İstakoz ve salyangoz ihracı câiz mi?

CEVAP: Evet

SUAL ; Bakkaldaki fiyatı belli birkaç çeşit mal ve meşrubat alıp ona buna ikram ettim. Çıkarken borcumu ödedim. Câiz oldu mu?

CEVAP: Evet.

SUAL : (Dükkanımızdan yüz bin liralık alış-veriş yapan herkese hediye veriyoruz) diyoruz. Câiz mi?

CEVAP: Evet.

SUAL : Lokantada yemek fiyatı maktudur. Pazarlıksız yemek yenir mi?

CEVAP: Evet. Maktu olanlar pazaralıksız alınır.

SUAL : Bozuk para çıkmayınca, yerine kibrit vermek câiz mi?

CEVAP: Evet.

SUAL : Bir kutu kibrit isteyene hediye olsun diyoruz. O da parasını bırakıp gidiyor. Câiz mi?

CEVAP: Satış akti olmadığı için câiz. Hediyeleşme oluyor.

SUAL : Değeri bir felsten az olan çaya, fazla para vermek câiz mi?

CEVAP: Evet. Müşteri fazla verebilir.

SUAL : Elmaları ağacın üzerinde iken satmak câiz mi?

CEVAP: Evet.

SUAL : Bir dükkandan mal alan, ay başlarında eline geçtikçe ödemek üzere anlaşsa, sâhih olur mu?

CEVAP: Tabii, taksitlerin belli olması şart değildir.

SUAL : Döğüş için Hint horozu yetiştirip satmak mekrûh mu?

CEVAP. Evet.

SUAL : Canlı balığı kilo ile almak câiz mi?

CEVAP: Evet.

SUAL : Zam gelince, eldeki malları zamlı satmak câiz mi?

CEVAP: Evet.      ‘

SUAL : Fiyatları ayrı olan meyvelerden karıştırıp almak câiz mi?

CEVAP: Evet

SUAL : Markette, ayrı kasası olan içkisiz reyondan alışveriş câiz mi?

CEVAP: Evet.

SUAL : Fiyatları ayrı olan meyvelerden karıştırıp almak câiz mi?

CKVAP: Evet. Çünkü toptan alınmıştır.

SUAL : Bakkal, (Malı al, parasını sonra verirsin) dedi. Bende âdet olduğu için ay başında, vermeyi düşündüm. Câiz mi?

CEVAP: Evet.

SUAL: Çay ucuz. Günde bir çay içip, sonra toptan vermek câiz mi?

CEVAP: Ay başında akd yapılırsa câiz olur.

SUAL : Apartmandan aşağı sepeti sarkıtıyoruz. Bakkal da verdiği şeylerin fiyatını yazıp o miktar parayı alıyor. Câiz mi?

CEVAP: Evet.

SUAL : Beş yaşındaki çocuğun eline bir pusula verip, bin liralık peynir ver diye bakkala gönderiyoruz. Alıp geliyor. Sahîh oluyor mu?

CEVAP: Evet.

CAİZ OLMIYAN SATIŞLAR

SUAL : Bir felsin altında alışveriş yapan aldığı malı ne yapmalıdır?

CEVAP: Fakire vermelidir.

Bir felsin i’tibârî kıymeti, şimdi bir altın liranın kıymeti olan kâğıd lira adedinin onbeşde biri kadar kuruş olmakdadır. Meselâ, en ucuz altın liranın kıymeti 30.000 kâğıd lira ise, bu fülûsün i’tibârî kıymeti 2000 kuruş olur. Buna göre 20 liradan aşağı olan bir malın satılması câiz olmamakdadır. Bu kadar ucuz malın, bir fels değerinde olacak fazla mikdârı için veyâ başka cins mallar ile birlikde tek bir sözleşme yaparak topdan satmak câiz olur.]

SUAL : Bir toplu iğneyi on bin liraya satmak câiz mi?

CEVAP: Hayır. Bugün bir toplu iğne mütekavvim mal değil.

SUAL : Bir felsin değerinin altında alış-veriş uygun mu?

CEVAP: Değildir.

SUAL : Aldığım manto hınzır derisi imiş. Bunu ne yapayım?

CEVAP: Hınzır derisini kullanmak ve satmak câiz değildir.

SUAL : “Burda” dergisini, dikiş-nakış öğrenmek için almak câiz mi?

CEVAP: Hayır.

SUAL : Köpek yemi için Fransa’ya leş ihrâç etmek câiz mi?

CEVAP: Değildir.

SUAL : Gayri müslimlere domuz, leş, kan satmak câiz mi?

CEVAP: Hayır.

SUAL : Kardeşim içki de satıyor. Akrabalık bağının kopmaması için ara sıra dükkânından alış-veriş yapmam câiz mi?

CEVAP: Hayır. Böylece emr-i ma’ruf da yapmış olursunuz.

SUAL : Câmi resmi bulanan havluları satın almak câîz mi?

CEVAP: Hayır.

SUAL : Tıp talebesiyim. İnsan kemiklerini satın almam câiz mi?

CEVAP: Hayır.

SUAL : Gazete satıyorum. Hangilerini satmak câiz değildir.

CEVAP: Zararlı yazı ve resim olanlarını satmak câiz değildir.

SUAL : Dîni levha, âyet yazılı kolye, nazar boncuğu satmak câiz mi?

CEVAP: Dîni levha da, ilmihâl ve mushaf gibi ticâret malı değildir. Emr-i me’ruf için satılır. Çarşıda, pazarda satılmaz. Dükkânda rafa konur. Okumak için, bereket için odaya asılır. Hakâret eden kâfir olur. Zînet eşyası değildir. Şüpheli iş yapmamalı!.

SUAL : Para bozdururken (kalanını sonra veririm) demek câiz mi?

CEVÂP: Hayır. Peşin vermek gerekir. Para yetmezse, o kadar ödünç alınıp para tam bozulur. Ödünç aldığını sonra verir.

SUAL : Midye, istiridye yetiştirip ihrâç etmek câiz mi?

CEVAP: Hayır.

ÖDÜNÇ, EMÂNET VE ÂRİYET

SUAL : Olmayan ilâçları, komşu eczacıdan alıyor, deftere yaz diyorum. O da bizden alıyor. 10-15 gün sonra hasaplaşıyoruz. Câiz mi?

CEVAP: Evet.

SUAL : İzinde olanın vergi iadesini kullanmam câiz mi?

CEVAP: Hayır. Kasada saklayıp aynen vermek gerekir.

SUAL : Aldığını ödemeyene ödünç istediğinde yok demek câiz mi?

CEVAP: Sana verecek param yok diye niyyet etmelidir.

SUAL : Alınan ödüncü, gücü yeterken geciktirmek haram mı?

CEVAP: Alacaklı gecikmeye razı ise mekrûh, değilse haram olur.

SUAL : Ödünç para bulma sıkıntısından kurtulmak için, elektrik, su paralarını geciktirmek uygun mu?

CEVAP: Hayır.

SUAL : Bir arkadaşa, zarfa koyduğum on milyonu ödünç verdim. Saymadan aldı. Evde saymış, noksan gelmiş. Ne yapalım?

CEVAP: Parayı alıp verirken saymak sünnettir.

SUAL : Ödünç verirken (En kısa zamanda isterim) demek câîz mi?

CEVAP: Evet.

SUAL : Ödünç verdiğimiz kimselerden, aldığımız tarihsiz senetlere, bir müddet sonra, tarih koyup alacağımızı istememiz câîz olur mu?

CEVAP: Evet

SUAL : Şoför, arabayı çarpıp hasara uğratıyor. Ödemesi lâzım mı?

CEVAP: Araba ona emânettir, ihmâl, kasıt yoksa ödemez.

SUAL : On gram altın değerinde, borç para versem, alırken de yine o günkü râyice göre on gram altın değerinde para alsam câiz mi?

CEVAP: Câiz olur.

SUAL : Kendi oğlumdan, zaman ta’yin edip ödünç almam câiz mi?

CEVAP: Hayır.

SUAL : Kelime-i tehlili ödünç vermek câiz mi?

CEVAP: Hayır. Hediye câizdir.

SUAL : Âriyeten gelinlik almak câiz mi?

CEVAP: Câizdir. Verene sevâb olur.

SUAL : Birine (Bize on kilo tereyağı getir) dedik. O da eve bırakıp gitmiş. Fiyatını bilmediğimiz için yememiz câiz mi?

CEVAP: Vekil, fiyatını bildiği için yemeniz câizdir.

BANKA-FAİZ

SUAL : Banka, va’deli sattığı ev için (% 4 faizli) diyor. Câiz mi?

CEVAP: Faiz demezse câiz olur.

SUAL : İş yapmak için bankadan faizle kredi almak câiz mi?

CEVAP: Hayır,

SUAL : Kütüphanenin kitabı geç götürülünce ceza alınıyor. Bu faiz mi?

CEVAP: Faiz olmaz. Fakat müslüman sözünde durmalı.

SUAL : Bankada çalışmak câiz mi?

CEVAP: Câizdir. Ücreti banka kendi mülkünden ödemektedir.

SUAL : Dükkânı bankaya kirâya vermek câiz mi?

CEVAP: Evet.

ORTAKLIK

SUAL: Üç ortak bir araba aldık. Kimimiz çok kullanabilir miyiz?

CEVAP: Diğerlerinin rızası olunca kullanmak câizdir