BEY' - kainatingunesi.com

BEY’:

Satmak, satış yapmak, alış-veriş. İki kişinin mallarını gönül rızâsı ile değişmeleri.

Âyet-i kerîmede meâlen buyruldu ki:

Allahü teâlâ bey’i, helâl ve fâizi haram kıldı. (Bekara sûresi: 275)

Bey’ ve şirâ (alış-veriş) bilgilerini öğrenmeden ticâret yapmak helâl olmaz. Her tâcirin bir fıkıh âlimi bulup, işlerini buna danışarak yapması, böylece fâizden ve fâsid (bozuk) alışverişten kurtulması lâzımdır. (Ebü’l-Kâsım Semerkandî)

Bir kimse İmâm-ı a’zam Ebû Hanîfe hazretlerinden sordu ki: “Vakitlerimi ibâdet ile geçirmek istiyorum. Bana bir şey yaz da, hep onu yapayım?” İmâm-ı a’zam rahmetullahi aleyh, bey’ ve şirâ bilgilerini yazıp verince; “Bu tüccarlara lâzım olur. Ben evimde oturup ibâdet ile meşgûl olacağım” dedi. Cevâbında; “Yiyecek ve giyecek lâzım olmayan kimse var mı? İslâmiyet’in alış-veriş kısmını bilmeyen, haram lokmadan kurtulamaz ve ibâdetlerinin sevâbını bulamaz. Zahmetleri boşa gider ve azâba yakalanır ve çok pişman olur” buyurdu. (Kerderî, M.Rebhâmî)

Bey’-i Bâtıl:

Sahih olmayan, yâni dînen bulunması lâzım gelen şartların hepsi veyâ bir kısmı bulunmayan alış veriş. (Bkz. Bâtıl)

Bey’-i bil Vefâ (Vefâ ile Satış):

Alıcı ve satıcının, satıştan vazgeçmek hakkına sâhip olduğu alış-veriş.

Bey’-i Fâsid:

Aslı İslâmiyet’e uygun, fakat sıfatı uygun olmayan satış.

Bir kimse satın aldığı bir malın bedeli olan paranın yarısını peşin verip, yarısını da yolcum gelince vereyim dese, bu alış-veriş Bey’-i fâsid olur. Çünkü yolcunun geleceği târih yâni paranın kalan kısmının ödeneceği târih belli değildir. Bu durum ise, satışın sıfatı bakımından uygun olmaması demektir. (Zeylaî)

Bey’-i fâsid, câiz değildir ve haramdır. Büyük günâhtır. Fâsid satışla alınan mal, müşteri teslim alınca, kendi mülkü olursa da, yemesi, giymesi haramdır. Alanın ve satanın bu satışı bozması, geri vermesi vâcibdir. Geri çevirmezlerse, vâcibi terk ettikleri için günâha girerler. (Hamzâ Efendi)

Bey’-i Mekrûh:

Aslı ve sıfatı İslâmiyet’e uygun ise de kendisine dînin yasak etmiş olduğu bir şey karışmış olan satış.

Satın almıyacağı bir malın fiyatını, başka müşteriler arasında yükseltmek, iki kişi bir malın fiyatında uyuşmuş iken bu malı, daha yüksek fiyatla satın almak istemek Bey’-i mekrûhdur.

Bey’-i Mevkûf:

Aslı ve sıfatı sahîh ise de başkasının hakkı karışan alış-veriş.

Bey’-i Sahîh:

Aslı ve sıfatı İslâmiyet’e uygun olan satış; doğru ve sıhhatli alış-veriş.

Bey’i sahîhin geçerli olması için, alıcı ve satıcının aynı kimse olmaması, yâni bir kimsenin hem satıcıya, hem alıcıya vekil olarak kendi kendine satış yapmaması, satanın ve alanın akıllı olmaları, akd yapılması yâni birinin îcâb (teklif) edip karşısındakinin, onu; ayrılmadan önce kabûl etmesi yâni söz kesilmesi, mebî’in (satılan malın) ve semenin (bedelin) mütekavvim (kıymetli, kullanılması mübâh ve mümkün olan) mal olmaları lâzımdır. Satılan malın felsin îtibârî kıymetinin yâni (piyasadaki yarım gram altının kuruş cinsinden değerinin on beşte birinden aşağı olmaması lâzımdır. (Bkz. Fels) (İbn-i Nüceym)