EBÜ’L-LEYS-İ SEMERKANDÎ - kainatingunesi.com

Ehl-i sünnet âlimlerinin en büyüklerinden. İsmi, Nasr bin Muhammed bin Ahmed bin Muhammed’dir. Künyesi Ebü’l-Leys olup, Semerkandî nisbesiyle şöhret bulmuştur, İmâm-ül-hüdâ ve Fakîh lakablarıyla da anılır. Doğum târihi kesin olarak bilinmemektedir. 983 (H. 373) senesinde vefat etti.

Semerkand’da doğan Ebü’l-Leys-i Semerkandî, küçük yaşta ilim tahsîline başladı. Zamanının âlimlerinden aklî ve naklî ilimleri tahsîl etti. Öğrenim silsilesi İmâm-ı Ebû Yûsuf’a ulaşan Ebû Câ’fer Hinduvânî’den ilim öğrendi. Hanefî fıkhında yüksek dereceye ulaşıp, Fakîh lakabını aldı. Tefsîr, hadîs, kelâm, tasavvuf ve ahlâk ilimlerinde de geniş ilim sahibi olup, İmâm-ül-hüdâlakabı verildi. Hanefî mezhebinin en büyük âlimlerinden olup, çeşitli ilimlere dâir pek çok kıymetli eser yazdı.

Haram ve şüphelilerden sakınmakta ve dünyâya kıymet vermemekte çok yüksek derece sahibi olan Ebü’l-Leys-i Semerkandî, bir çok talebe yetiştirip, kıymetli eserler yazdıktan sonra, 983 (H. 373) senesinde Semerkand’da vefat etti.

Yazdığı eserlerin en meşhûru vâz ve nasîhat kitabı özelliğinde olan Tenbîh-ul-Gâfîlîn kitabıdır. Tamâmı İslâm ahlâkını anlatan eser, âyet-i kerîmeler ve hadîs-i şerîfler ile beraber, nasîhat ve hikmetli sözler ihtiva eden mükemmel bir ahlâk kitabıdır. Eserin, çeşitli devirlerde bir çok tercümeleri yapılmıştır.

Ebü’l-Leys-i Semerkandî’nin diğer eserleri ise şunlardır: 1-Tefsîr-ül-Kur’ân: Dört cild hâlinde yazılan bir tefsîr kitabının pek çok yazma nüshası vardır Ayrıca 1892 (H. 1310) yılında Kâhire’de basılmıştır. 2-Hizânet-ül-Fıkh: Hanefî mezhebinin fıkıh hükümlerine yer verir. 3-Uyûn-ül-Mesâil fîl-Fürû’: Fıkıh ilmine dâir bir kitaptır. Bu eserin şerhleri mevcuttur. 4-Esrâr-ül-Vahy: Miraçla ilgili bir eserdir. 5-Kurret-ül-Uyûn ve Müferrihü-kalb-il-mahzûn: Büyük günahlardan bahs eder. 6-Şerh-i Fıkh-ul-Ekber: İmâm-ı a’zam Ebû Hanîfe’nin Fıkh-ul-Ekber adlı eserinin şerhidir. 7-Tuhfet-ül-enâm fi menâkıb-il-eimmet-il-erbe’a el-a’lâm: Ehl-i sünnetin dört mezheb imamının hayâtı bu eserde anlatılmıştır. 8-Dekâik-ul-ahbâr fî-zikr-il-Cennet’i ven-Nâr: Cennet nîmetlerini ve Cehennem azabını anlatan bir eserdir. 9-El-Fetâvâ, 10-Muhtelif-ür-Rivâye, 11-En-Nevâzil fil-fürû’, 12-El-Mukaddime fî’s-salât, 13-Beyânu-akîdet-il-usûl: Temel îmân bilgilerini anlatır. Bunlardan başka; Te’sîs-ül-fikh, Şerhu’l-İslâm, El-Meârif fi serh-is-Sehâif, Te’sîs-ün-Nazar, Risâlet-ül-Meârife vel-îıpân, Risale fîl-hikem, Kût’un-Nefs fî ma’rifet-il-Erkân-il-hams, El-Letâif-ül-müstehrece min Sahîh-il-Buhârî, Risale fil-fıkh, Ebü’l-Leys-i Semerkandî’nin (rahmetullahi aleyh) çeşitli ilimlere dâir yazdığı eserlerdir.

Güzel ahlâk sahibi olup, İslâm dîninin yüceliğini ve ebedî seâdete ermenin yollarını, hayâtı boyunca insanlara anlatmaya çalışan Ebü’l-Leys-i Semerkandî buyurdu ki: “Kabir azabından kurtulmak isteyen şu dört şeye sarılmalı ve şu dört şeyden de kaçınmalıdır. Sarılması gereken dört şey; 1-Namazları doğru kılmalı, 2-Zekâtı vermeli, 3-Kur’ân-ı kerîm okumalı, 4-Allahü teâlâyı unutmayıp, çok anmalı ve zikretmelidir.

Kaçınılması îcâb eden dört şey; 1-Yalan söylememeli, 2-Hıyanet etmemeli, 3-Koğuculuk (söz taşıma) yapmamalı, 4-Üzerine idrar şıçratmamalıdır, Resûlullah sallallahü aleyhi ve sellem buyurdu ki: “İdrardan sakınınız. Zîrâ kabir azabının çoğu ondandır.”