D vitamini nedir, D vitamini eksikliği nasıl anlaşılır, D vitamini hangi besinlerde bulunur? soruları en çok merak edilenler arasında yer alıyor. D vitamini kemik sağlığından ruh sağlığına vücudumuzu dengede tutan en önemli vitaminlerden. Türkiye bir güneş ülkesi olmasına rağmen, toplumda önemli oranda kanserden obeziteye, gripten romatizmaya kadar birçok hastalıkla ilişkisi olduğu ispatlanan D vitamini eksikliği görülüyor. Öyle ki, ülkemizde  yapılan “Prevalence and Vitamin D Deficiency and Associated Factors in Turkey” adlı bir araştırmaya göre her 10 kişiden 9’unda D vitamini eksikliği var. Aynı çalışmaya göre kadınlarda D vitamini eksikliği yüzde 93 seviyelerine kadar çıkıyor. Peki D vitamini eksikse ne oluyor? Mutlaka takviye etmek gerekir mi? Eksikliğini nasıl anlayacağız?

ÇOCUĞUN GELİŞİMİNİ ETKİLİYOR

D vitamini eksikliğinin etkilerinin çocuklarda ve büyüklerde farklı şekillerde ortaya çıktığını söyleyen Acıbadem Sağlık Grubu Çocuk Endokrinolojisi Uzmanı Prof. Dr. Serap Semiz “D vitamini vücutta kalsiyum dengesinin düzenlemek, kemik mineral yapısının oluşmasını sağlamak, büyüme-gelişmeye katkıda bulunmak ve bağışıklık sistemini güçlendirmek gibi son derece önemli bir işleve sahiptir. Bu önemli işlevlerinden dolayı D vitamini ihtiyacı, hızlı büyüme dönemlerinde artar. Eksikliğinde, çocuklarda büyüme ve gelişme etkilenebilir, ciddi bir metabolik kemik hastalığı olan raşitizm ortaya çıkabilir” dedi.

HAMİLELERDE İHTİYAÇ ARTIYOR 

D vitamini eksikliğinin pek çok sebebi olduğunu söyleyen Prof. Dr. Semiz, bunları güneş ışınlarından yeteri kadar faydalanamamak, D vitamininden zengin besinleri az tüketmek, annenin hamilelikte ve emzirme döneminde artan D vitamini ihtiyacını karşılayamaması, bazı ilaçları kullanmak, bağırsak emilim problemleri ve kronik hastalıklar olarak sıraladı. Prof. Dr. Serap Semiz ayrıca D vitamininde doğru doz alımının önemine dikkat çekti.

37. ENLEM SENDROMU 

Dünyada D vitamini eksikliğinin 37. Paralelin üstünde kalan ülkelerde daha düşük olduğunu söyleyen Endokrinoloji ve Metabolizma Uzmanı Prof. Dr. Rüştü Serter “Güneş ışınlarının etkisini kaybettiği mevsimler ve coğrafi bölgelerde insanlar risk altında. Dünyanın 37. enleminden yukarı doğru gittikçe, D vitamini eksikliği ve buna bağlı kanser oranları, depresyon ve kronik hastalıklar artıyor” dedi. D Vitamininin kas iskelet sistemi ve bağışıklık sistemi başta olmak üzere vücudumuzdaki tüm sistemleri etkilediğini, kardiyovasküler hastalıklardan diyabete, obeziteye, kemik sağlığına ve kansere kadar birçok hastalıkla ilişkisi olduğunu belirtti.

SPREY VİTAMİN

Bebek, çocuk ve yetişkinlerde takviye dozu birbirinden farklı olduğu için yaş gruplarının ihtiyacına uygun dozda üretilen sprey şeklindeki vitaminler, püskürtülerek uygulandığı için, her püskürtmede güvenli miktarda D vitamini vererek fazla tüketimin zararından koruyor.

PLAZA ÇALIŞANI BÜYÜK RİSK ALTINDA

Prof. Dr. Rüştü Serter, D vitamininin en önemli kaynağının güneş olduğunu belirterek, “İhtiyacımız olan D vitamininin yüzde 80’ini güneşten aldığı ışınlarla üretebiliyor; yüzde 20’sini yiyeceklerden alabiliyoruz. Bu sebeple yeterince güneş ışığından faydalanamayan kişiler; mesela plaza çalışanları D vitamini eksikliğinin oluşturduğu sağlık risklerine en açık insanlar” dedi. Prof. Dr. Serter risk grubundaki diğer kişileri şöyle sıraladı: Yaşlılar, koyu cilt rengine sahip olanlar, şişmanlar, vitamin D yıkımını artıran ilaç kullananlar, vücutta vitamin D sentezi yapılmasını engelleyen hastalıklara sahip olanlar, kronik böbrek veya karaciğer yetmezliği.

FAZLASI ZARARLI

Eksiklikle yetersizliğin birbirinden ayrılması gerektiğine dikkat çeken Prof. Dr. Serter, “Eksiklik, belirtilerin ağır derecede ortaya çıktığı durum, yetersizlik ise belirtilerin hafif olduğu durumdur. Yetişkinlerde vitamin D değeri 207’den düşükse eksik, 20-30 arasında ise yetersiz teşhisini koyarız. 30’un üzeri normaldir ancak tercih edilen değer 40-50’dir. Kontrolsüz kullanımı zehirlenmeye yol açabilir. 100’ün üzerini tehlikeli olarak kabul ediyoruz. Bu değerlerin üzerine çıkılmaması ve doktora danışmadan ezbere kullanılmaması gerekir” dedi.

HANGİ YİYECEKLERDE D VİTAMİNİ VAR?

Somon, uskumru, ton balığı, sardalya gibi yağlı balık türleri; peynir, tereyağı, patates, yumurta sarısı, süt, brokoli, maydanoz D vitamini yönünden zengindir.  Ancak günlük alınan vitamin D, gereken en az miktarların altında kalır.

– Somon (105 gr) 360 IU
– Tuna balığı (90 gr) 345 IU
– Sardalya balığı (52 gr) 250 IU
– 1 tam yumurta 20 IU
– Dana karaciğer (105 gr)  15 IU

KIŞ GÜNEŞİNDEN FAYDALANIN

Kışın da haftada en az 3 gün 10.00-15.00 saatleri arasında 15-20 dakika kadar güneşlenmek gerekiyor. Faktör 15’in üzerindeki güneş yağları ise güneşi bloke ediyor. Bunlara dikkat edilmezse yazın da yeterli D vitamini alınamayabilir. Besinlerle vücuda alınan D vitamini çoğu zaman günlük alınması gereken miktarın altında kaldığı için, güneş ışınlarının etkisiz olduğu mevsimlerde D vitamini takviyesi yapmak gereklidir.

YORGUNLUĞUN EN ÖNEMLİ SEBEBİ…

Kronik hâlsizlik, bağışıklığın düşmesi ve sık sık enfeksiyon hastalıklarına yakalanma, baş-boyun terlemesi, sık karşılaşılan kramplar, yaygın kemik ve kas ağrılarının en sık rastlanan sebeplerinden biri de D vitamini eksikliğidir. Vitamin depoları 10-20’in altına düştüğünde kemik yoğunluğu kaybı başlar ve osteoporoz riski artar. Tedavi edilmeyen uzun süreli ileri eksiklikte kas ve kemik güçsüzlüğü ortaya çıkar.

EKSİKLİĞİNDE KANSER RİSKİ ARTIYOR

Yapılan araştırmalar vitamin D eksikliği ile özefagus, böbrek, akciğer, rahim, pankreas non-Hodking lenfoma ve multipl myeloma arasında ilişki olduğunu ortaya koymuş. Prof. Dr. Rüştü Serter bu konuda “D vitamini eksikliği kanser yapıyor demek istemiyoruz ama D vitamini iyi olan insanlarla karşılaştırıldığında, D vitamini eksikliği olan insanların kanser riskinin daha yüksek olduğu görülüyor” dedi.

www.turkiyegazetesi.com.tr / 14.12.2017